|
Korzystne warunki klimatyczne, a zwłaszcza całoroczny
napływ względnie ciepłych mas powietrza atlantyckiego, dodatnie anomalie
termiczne zimy i ciepłe lata, sprawiają, że las w Fennoskandii sięga dalej na
północ, niż w innych częściach półkuli północnej, z wyjątkiem środkowej
Syberii. W północnej Finlandii i na sąsiednich obszarach Norwegii
północna granica lasu sosnowego osiąga 70°18' szerokości geograficznej
północnej, a lasy i zarośla brzozowe rosną jeszcze dalej na północy.
Pomimo jednak
sprzyjających warunków klimatycznych flora tych obszarów jest pod
względem odmian uboga. Powodem tego było stosunkowo niedawne plejstoceńskie
zlodowacenie, gdy jeszcze przed 25 000 lat cała Skandynawię pokrywał
lądolód, oraz negatywne czynniki utrudniające w okresie polodowcowym
ponowne rozprzestrzenienie się roślin jak i zwierząt.
Wielkie regiony
albo strefy roślinne Finlandii uwarunkowane są zróżnicowaniem klimatycznym.
Wewnątrz ich występuje jednak znaczna różnorodność wywołana bądź
lokalnymi warunkami klimatycznymi, bądź właściwościami glebowymi
i procesami historycznymi łącznie z wpływem gospodarki ludzkiej.
Wszystkie te czynniki określają zespoły roślinne w obrębie wielkich,
klimatycznie uwarunkowanych regionów zaznaczających się zmiennością
szerokich stref roślinnych w kierunku z północy na południe.
W północnej Laponii
Fińskiej strefę roślinności arktycznej reprezentuje pseudotundra
występująca wyspowo zwłaszcza na obszarze fieldów, gdzie wpływ wysokości
i rzeźby zbliża warunki klimatyczne do arktycznych. Chociaż późne
topnienie śniegu zapewnia wystarczającą wilgotność mimo niedostatecznych
opadów letnich, to jednak okres wegetacyjny jest tu krótki. Brakuje
wskutek tego drzew, panują niskie, odporne na mróz, karłowate krzewinki,
głównie wrzosowate (Ericaceae). Lokalnie występująca trwała zmarzlina
(permafrost) sprzyja sporadycznemu istnieniu torfowisk palsa, zwykle
w pobliżu granicy lasu.
Strefa roślinności
subarktycznej stanowi przejście pomiędzy właściwą strefą arktyczną
a strefą borealnych, północnych lasów. Stanowi ona mimo pewnego
wpływu gospodarki bezpośrednie przedłużenie północnorosyjskiej leśnej
tundry tzw. lasotundry, nazywanej w Laponii vidda. Północną granicę
tej strefy wytycza polarna granica zasięgu drzew, reprezentowana
przez gatunek niskiej brzozy, której pojedyncze egzemplarze oraz
zwarte lasy brzozowe występują o wiele dalej na północy niż jakiekolwiek
drzewa iglaste. Na południu strefa roślinności subarktycznej osiąga
granicę lasów iglastych.
Na południe od
strefy subarktycznej rozciąga się bardzo szeroka strefa północnych
lasów iglastych z charakterystyczną roślinnością niską mchów i porostów.
Główny skład drzewostanu obok sosny stanowi tu świerk pospolity,
który pojawił się później w postglacjale. Lasy te uważane są powszechnie
za zachodnie przedłużenie tajgi zajmującej północne obszary Eurazji
i Północnej Ameryki. Ostatnie zlodowacenie z jednej strony opóźniło
tu powrót roślinności, z drugiej, stwarzając na dużych, równinnych
obszarach Finlandii bardzo podobne warunki glebowe, wpłynęło na
wielką monotonię lasów iglastych oraz niskich i wysokich torfowisk.
To gatunkowe ubóstwo lasów przejawia się obecnie dużym rozwojem
przemysłu drzewnego Finlandii.
W rzeczywistości
jednak, mimo tej przestrzennej jednorodności, w strefie lasów iglastych
pojawiają się jako domieszki gatunki liściaste, jak brzozy, olchy,
osika, jarzębina, wierzba iwa oraz rozmaite rodzaje kruszyny. Sięgają
one dosyć daleko na północ, poza brzozami olchy (olsze) nawet w
pobliże koła polarnego.
Dużą rolę w strefie
północnych lasów iglastych pełnią różnego typu bagna i wysokie oraz
niskie torfowiska, zajmujące ok. 30% powierzchni kraju. Wyróżnia
się wśród nich uboższe w gatunki roślin torfowiska wysokie, zwane
mszarami lub torfowiskami sphagnowymi z mchem torfowcem i gatunkowo
bogatsze torfowiska niskie, zwane łąkowymi.
Skrajne południe
zajmuje strefa północno-europejskich lasów mieszanych. Jej północną
granicę utożsamia się z północnym zasięgiem dębu, stąd często stosowana
jest dla niej nazwa "strefa dębu". Na równinach Finlandii,
gdzie wielkie powierzchnie jezior w dużym stopniu łagodzą strefowy
wpływ klimatu, granica pomiędzy strefą lasów iglastych a mieszanych
jest trudno uchwytna. Najczęściej spotykane drzewa to: lipa drobnolistna,
klon zwyczajny, wiązy, leszczyna, jesion, dąb szypułkowy oraz endemiczne
rodzaje jesionów.
Poza tymi gatunkami
drzew w lasach Finlandii rośnie na bagnach sosna bagienna, na północy
zaś relikty polodowcowe - brzoza karłowata i równie karłowata wierzba
polarna. Na południu pospolity jest jałowiec. powszechne we wszystkich
lasach są wrzosy, borówki brusznice, na bagnach żurawina, maliny
błotne oraz malina moroszka, mchy i porosty, a zwłaszcza na północy
charakterystyczny mech - chrobotek reniferowy.
Tekst
na podstawie książki pt."Finlandia" Wojciecha Walczaka,
Warszawa 1973 |