www.terve.pl - Wszystko o Finlandii - Renifer (Rangifer tarandus)

Niektórzy badacze wyróżniali do 24 różnych gatunków renów, inni uznają istnienie zaledwie trzech odrębnych form, nadając im tylko rangę podgatunków (renifer tundrowy, renifer leśny eurazjatycki i renifer leśny amerykański, czyli karibu)

Renifer osiąga długość ciała do 220 cm (przeciętnie 1,9 m), ogona do 20 cm, wysokość w kłębie dochodzi do 150 cm (przeciętnie 1,1 m), a ciężar ciała wynosi 60 315 kg (przeciętnie 150 kg). Samce są znacznie większe i cięższe od samic.

Poroże renifera jest długie, osiąga nawet do 150 cm wysokości, posiada liczne odgałęzienia i występuje u obydwu płci (brak go jedynie u samic niektórych podgatunków). Renifery odkładają w porożu nadmiar mikroelementów (w które bogata jest ich dieta), a zrzucając je co roku, usuwają wraz z nim niepotrzebny wapń.

Racice renifera są bardzo szerokie, zaokrąglone po bokach, a długie i mocne raciczki dotykają ziemi podczas chodzenia, dzięki temu zwierzę nie zapada się w śnieg.

Sierść rena jest bardzo gęsta, tworząca grzywę na dolnej krawędzi szyi, ubarwiona brunatnoczarno lub brązowo, w okresie zimy jaśniejsza. Przy samej skórze znajduje się solidna, wełnista warstwa sierści izolująca przed zimnem. Dzięki niej zwierzęta utrzymują właściwą temperaturę ciała. Wełniany kożuszek jest dodatkowo osłonięty długą (do 7 cm) sierścią po której woda spływa jak po płaszczu przeciwdeszczowym. Ciekawe jest to, że nawet kopyta i nos renifera są pokryte centymetrowym puchem.

Renifer jest aktywny w dzień i w nocy; żyje w stadach stale wędrujących w poszukiwaniu żeru. W ciągu roku renifery eurazjatyckie (żyjące za kołem polarnym w Szwecji, Finlandii, Norwegii i Rosji) pokonują około 5000 km.

Renifer, (fot. V.J. Stanek)

Główny pokarm reniferów stanowią porosty (np. Chrobotek Reniferowy) a oprócz nich: trawa, gałązki i liście drzew oraz krzewów, pędy brzóz i wierzb, zioła, jagody, grzyby, czasem nawet pokarm pochodzenia zwierzęcego, np. jaja ptaków i ich pisklęta lub małe gryzonie. Na brzegu morza renifer nie pogardzi wodorostami wyrzuconymi przez fale, raczkami czy martwymi rybami. Na zimę renifery gromadzą w zwisającym podgardlu zapas tłuszczu, który pomaga przetrwać tę, nawet dla renów ciężką porę, podczas której zwierzęta tracą do 25% masy ciała.

W okresie godowym trwającym od września do listopada, samce przebywają w otoczeniu haremów samic. Toczą niezwykle zacięte pojedynki o samice, a wygrywa ten, który nosi ładniejsze, bardziej regularne poroże (oznaka dobrego stanu zdrowia). Zwycięski samiec czuwa nad bezpieczeństwem haremu i jest ojcem wszystkich przychodzących w nim na świat młodych. Ciąża trwa 227-240 dni, samica rodzi zazwyczaj 1, rzadziej 2 młode, które już po kilku godzinach potrafią chodzić (pokonują po 10 15 km dziennie). Dojrzewają w wieku ok. 1,5 roku, jeśli tylko uda im się przeżyć - prawie co czwarte młode ginie zanim ukończy pierwszy miesiąc życia - pierwsza zima w stadzie wymaga od małego reniferka ogromnego wysiłku...

Renifer występujący w północnej części Europy został udomowiony (około 13 tys. lat temu) przez ludy północy jako cenne źródło mięsa, mleka (2-3 litrów dziennie) i skóry, a także jako siła pociągowa. Skóra służyła do szycia ubrań, pościeli, namiotów i do obciągania kajaków. Z kości konstruowano szkielety namiotów i kajaków, a mniejsze ich fragmenty służyły jako trzonki do noży, siekier, młotków. W rejonach, w których żelazo było rzadkością - także ostrza noży wykonywano z połupanych i wypolerowanych odłamków kości renifera. Nawet kiszki reniferów znajdowały zastosowanie jako rodzaj nici do zszywania skór.

Renifer służy jako zwierzę pociągowe i umożliwia poruszanie się w tundrze (Lapończycy używali ich także jako wierzchowców). Skóry są cennym towarem, który człowiek północy wymieniał na noże, strzelby, naczynia kuchenne itp. Ze skóry rena uzyskuje się zamsz czyli najgrubszą i najbardziej miękką ze skór zwierząt domowych stosowany przy wyrobie obuwia, rękawiczek, wiatrówek, pasków, sakiewek, torebek itp.)

Renifery to znakomite zwierzęta pociągowe

Hodowcy renów potrafią wyhodować niektóre z nich na opiekunów stada, tzw "niańki". Ren - "niańka" pomaga słabszym renom odgrzebywać śnieg, odnajduje i przyprowadza do stada zbłąkane zwierzęta, jest pomocnikiem człowieka.

(Jak bardzo spółdzielnie hodowlane dbają o swe reny, widać z pewnego opowiadania o pracy dzieci z plemienia Nenków. Dzieci zbierają owady, które w lecie ogromnie dokuczają renom. Odbywa się to w następujący sposób: na ziemi rozściela się skórę białego rena, na którą masowo siadają owady. Dokoła skóry zasiadają dzieci i każde zbiera owady do woreczka, aby je następnie zniszczyć)

Dawniej lapoński właściciel stadka renów nie budował dla swoich reniferów obory czy stajni, nie miały one więc dokąd wracać. Przeciwnie, to one wędrowały tam, gdzie nieomylny instynkt wskazał im możliwość znalezienia źródła paszy. Człowiek zaś dążył za nimi wraz ze swym gospodarstwem, składającym się z futer, skór, dzid, noży i innych narzędzi. Tam gdzie zatrzymywały się reny, tam rozbijał swe skórzane namioty, rozniecał ogień i popasał przez kilka dni, aby później w ślad za renami znowu powędrować dalej. Dojenie takich półdzikich renów nie było rzeczą prostą, jakby się zdawało. Rzadko która samica renifera jest w tym stopniu łagodna, aby pozwoliła to dobrowolnie uczynić. Trzeba ją więc złapać na pętlę do sznura - i dopiero skrępowane zwierzę można wydoić.

Także dziś stada reniferów żyją w stanie dzikim, ale dwa razy do roku są spędzane do zagród: raz w celu dokonania oznakowania młodych, drugi raz w celu selekcji na ubój.

Dla miejscowej ludności renifery stanowią główne źródło utrzymania - poza turystyką; będąc tak cennymi, są rozpoznawane na pierwszy rzut oka przez hodowców, rozpoznających swoje renifery po znakach, wyciętych na uszach. Wszystkie renifery z jednego stada mają znak rozpoznawczy (markę), wycięty na uchu. Każdy hodowca indywidualny lub spółdzielnia hodowców ma swój charakterystyczny znak i jest w stanie rozpoznać go wśród około 16.000 innych.

Księga spółdzielni z symbolami nacięć na uszach reniferów

W listopadzie renifery są spędzane po raz drugi przez hodowców celem dokonania selekcji rzeźnej: w zasadzie na ubój przeznaczane są samce powyżej jednego roku życia i stare samice.

Lapończycy wierzą, że szczęście zależy od liczby posiadanych reniferów, bogaci maja ich zatem zazwyczaj około tysiąca, a ubodzy dbają o to, by mieć przynajmniej jedną parę.

W celu zdobycia zimą pożywienia reny wędrują na południe ku wielkim lasom iglastym, gdzie cieńsza jest warstwa śniegu, pokrywająca rośliny, którymi się żywią. W lecie, przeciwnie, wędrują ponownie na północ, gdzie zamieszkują w tundrze i gdzie jest mniejsze niebezpieczeństwo ze strony komarów i muchówek dla nowo narodzonych cieląt. Owady są bodajże największym wrogiem reniferów. Ukąszenia, choć drażniące, nie są jednak najgorsze. Znacznie bardziej niebezpieczne są pasożytujące larwy. Samica gza, na przykład, składa drobniutkie, żywe larwy w nozdrzach zwierzęcia. Wędrują one poprzez jamę nosową do gardła, tam przyczepiają się i żywią krwią renifera, dopóki się nie przepoczwarzą. Wówczas podczas kaszlu lub kichania renifer wyrzuca z siebie dojrzałe już poczwarki. Inne gatunki gzów składają jaj w sierści reniferów. Wylęgłe z jajeczek larwy przebijają skórę i wędrują pod nią, kierując się przeważnie ku grzbietowi zwierzęcia. Tam żyją przez kilka miesięcy, powodując bardzo bolesne owrzodzenia.

W Finlandii znajdują się również egzemplarze renifera leśnego, Rangifer tarandus fennicus. Kilkaset pozostałych sztuk wywędrowało na północne tereny Finlandii i Rosji, ostatnio jednak stada zostały rozmnożone na terenach środkowo-zachodnich w okolicach Reisjärvi i Perho.

Niektóre podgatunki na wolności zostały wytępione lub są zagrożone wyginięciem; niegdyś renifer występował również na obszarze Polski, gdzie zawędrował w końcowym okresie epoki lodowcowej.

Do podgatunków renifera należą m.in. karibu, formy północnoeuropejskie ze Spitsbergenu, a także z Grenlandii.

BIBLIOGRAFIA:

Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą dodawać komentarze.
Proszę zaloguj się lub zarejestruj.