Pochodzenie gleb i ich rodzaje
Gleby w Finlandii, rozwinięte na podłożu z osadów plejstoceńskich i holoceńskich pokryw
dolinnych oraz torfowisk, rzadko są urodzajne. Substrat przeważającej
ilości stanowią osady morenowe, na których powstały bielice ulegające
ługowaniu w wyniku nadmiernego nasycenia wodą. Poza tym uprawę roli
utrudniają tkwiące w morenie wielkie głazy narzutowe, które trzeba
usuwać aby zaorać glebę, lecz niestety w miejsce usuniętych pojawiają
się często nowe, wyciskane z głębi przez wymarzanie wiosenne. W
dodatku zakwaszenie znacznej części gleb powoduje strącanie związków
żelaza w postaci warstwy rudawcowej lub rudy bagiennej. W północnej
Laponii i na większości zalesionych obszarów, zwłaszcza pagórkowatych,
przeważają kamieniste, jałowe gleby szkieletowe o tak płytkim profilu,
że próby ich uprawy byłyby daremne.
Jedynie na postglacjalnych iłach morskich i namułach strefy nadbrzeżnej na południu i zachodzie
występują najlepsze, urodzajne gleby, ale zajęta przez nie powierzchnia
stanowi zaledwie 3% całego kraju. Prócz nich żyźniejsze gleby znaleźć
można jeszcze powyżej granicy najwyższego zalewu morskiego, głównie
na wschodzie centralnych prowincji kraju lub lokalnie tam, gdzie
w strefie łupków metamorficznych podłoże bogate jest w wapń. Również
nieco lepsze gleby występują w miejscach, gdzie osady morenowe zostały
wtórnie przesortowane, np. w dolnych częściach stoków pagórków morenowych,
drumlinów itp.
Na wielu obszarach,
gdzie brakuje łatwych do uprawy, urodzajnych gleb, rolnicy fińscy
muszą zadowalać się względnie nieurodzajnymi i ciężkimi do uprawy
glebami morenowymi.
Typologia i rozprzestrzenienie gleb
Przestrzenne zróżnicowanie
gleb w Finlandii jest znaczne. Gleby ilaste występują głównie na
południo-zachodzie. Według oceny z 1957 r. na tamtejszym obszarze
59-62% całkowitej powierzchni rolnej przypadało na te korzystne
rolniczo gleby ilaste. Bardziej na północy gleby te występują tylko
na mniejszych obszarach, np. na północno-wschodnim skraju Pojezierza
Fińskiego lub w centrum południowej części Niziny Wschodniobotnickiej.
Grubofrakcyjne gleby mineralne zajmują duże obszary na pojezierzu Fińskim, zwłaszcza
w jego południowo-wschodniej części, jak również na obszarze Suomenselkä, na wybrzeżu niziny Wschodniobotnickiej.
Gleby torfowe powszechne
są przede wszystkim w całej północnej Finlandii, gdzie przeważają
nad innymi typami. Występują one także w północnej części Suomenselkä, na południo-wschodzie i we wnętrzu południowej
części Niziny Wschodniobotnickiej oraz w postaci małych wysepek w
południowo-zachodniej części kraju, gdzie wykorzystywane są pod intensywną
uprawę warzyw.
Tekst na podstawie książki pt."Finlandia" Wojciecha Walczaka,
Warszawa 1973
|
